آوای خزر: در روزگاری که یک خبر می‌تواند در چند دقیقه به هزاران نفر برسد، فاصله میان انتشار یک ادعا و بررسی صحت آن، به یکی از چالش‌های جدی فضای رسانه‌ای تبدیل شده است. حسین نجفی، معاون اداره‌کل اجتماعی و فرهنگی استانداری مازندران، در یادداشتی با تمرکز بر سازوکار انتشار اخبار جعلی، سه مرحله «شوک اولیه»، «تقویت شبکه‌ای» و «تثبیت هویتی» را مورد توجه قرار داده و بر اهمیت شناخت مرحله‌ای که یک شایعه در آن قرار دارد، برای مواجهه مؤثر با آن تأکید می‌کند. در ادامه می‌خوانید:

«تحلیل الگوی انتشار اخبار جعلی؛ وقتی حقیقت از نفس می‌افتد»

حقیقت در جهان امروز، با دروغ نمی‌جنگد؛ با سرعت می‌جنگد. پژوهش‌های جدید نشان می‌دهد که اخبار جعلی نه به‌دلیل قدرت محتوایی، بلکه به‌دلیل الگوی انتشار خود پیروز می‌شوند و دست بالا را خواهند داشت. آن‌ها مانند ویروس حرکت می‌کنند: سریع، هیجانی و غیرقابل پیش‌بینی.

اما در مقابل، حقیقت کند است، محتاط است و نیازمند تأیید. این شکاف سرعت، همان جایی است که افکار عمومی آسیب‌پذیر می‌شود.

بنظرمیرسد که الگوی انتشار اخبار جعلی سه مرحله دارد؛
۱) شوک اولیه: خبری غیرمنتظره، احساسی و ساده‌سازی‌شده منتشر می‌شود
۲) تقویت شبکه‌ای: کاربران، نه از روی باور، بلکه از روی هیجان آن را بازنشر می‌کنند
۳) تثبیت هویتی: خبر جعلی تبدیل به بخشی از هویت گروهی می‌شود و تکذیب رسمی، اثر معکوس پیدا می‌کند

در این چرخه، مسئله اصلی «فقدان اطلاعات» نیست؛ فقدان مقاومت شناختی است. جامعه‌ای که درگیر اضطراب، بی‌اعتمادی یا قطبی‌سازی باشد، بیشتر در معرض پذیرش اخبار جعلی قرار می‌گیرد. بنابراین راه‌حل، نه در فیلتر و نظارت، بلکه در تقویت سواد رسانه‌ای، ایجاد شبکه‌های اعتماد محلی و روایت‌سازی شفاف است. حقیقت باید دوباره یاد بگیرد چگونه سریع، انسانی و قابل لمس سخن بگوید.

نکته بسیار مهمتر اما مدیریت و فهم این فرایند هاست بعبارت دیگر یک مدیر فرهنگی و یک ساختار بروکراتیک باید بداند و تشخیص دهد که فلان شایعه یا خبر در کدام مرحله قرار گرفته ست…؟ پاسخ به این سوال ، بخش مهمی از درمان افکار عمومی و مدیریت جامعه دربرابر ویروس اخبار جعلی ست

🖌 بقلم حسین نجفی معاونت اداره کل اجتماعی فرهنگی استانداری مازندران